Romantizm, Gotik ve Poe

Ne tür yazılar ya da kitaplar okumayı seversiniz? Edebiyatla ilgilenen her insanın aşık olduğu bir tür kesinlikle vardır. Kimileri için şiirler kimileri içinse romanlar ilk sırayı alır. Fakat bir de kısa hikayeler vardır ve birde onları bir numarası yapmış olan insanlar.  Kısalığı bakımından anlatımı ve olay örgüsü daha yoğun olan bu tür Amerikan edebiyatında da önemli bir yere sahiptir. Tabii ki kısa öykülerde yazıldıkları dönem ve yazarlarına bağlı olarak kendi içlerinde bir bölünmeye giderler. Bu bölümde normal bir kısa hikayeden bahsetmeyeceğiz. Amerikan Gotik türünde yazılı olan kısa hikayelerden bahsedeceğiz. Hatta Gotik türü en iyi şekilde tanımlayıp uygulayan bir yazarın bakış açısından inceleyeceğiz. Edgar Allan Poe..

Gotik Edebiyatı Nedir ??

Aslında gotik kelimesi edebiyatla anılmasından çok önceleri mimari bir anlam ve değer taşıyordu. Horace Walpole ise bu iki farklı alanı bir araya getirip köprü görevi yapan kişidir. 1740lı yıllarda Horace İngiltere’deki Thames nehri yakınlarında Strawberry Hill isimli bölgede arazi satın alır. Kuleler, siperler, kemerli kapılar ve pencerelerle yeniden yapılandırmaya başladığı bu alana ‘Gothick’ ismini verir. Bu saplantılı yapı düşüncesi Otranto Kalesi isimli esere ve ‘Gotik Hikaye’ isimli alt başlığına ilham kaynağı olur. Böylelikle iki farklı düşünce bir edebi eserde bir araya gelmiş olur.

Gotik Edebiyatı  güvensizliğe olan inanç, sır ve gizem, zaman zaman da doğaüstü olayları içinde barındıran okuyucuda gerilim, korku ve umutsuzluk uyandıran bir türdür. Bu tür yazılar  genel olarak:

Gizem ve şüphe, korku, sır ve skandallar, cinayetler, duygu ve düşünceler arasındaki karmaşıklıklar, doğaüstü olaylar gibi konular üzerine yazılmıştır. Bu tür eserler çok fazla sembolizm ve alegori sanatı bulundurmaktadır.

Amerika’da Gotik Edebiyatı

  Edebiyatçılar Amerika’da Gotik türünün ilk eserlerinin 18. Yüzyılın sonlarında sergilendiği konusunda hemfikirler. Fakat 19. Yüzyıl başları ve ortaları Gotik edebiyatının en üst seviyelerine çıktığı zaman dilimidir. 1781 yılında New York eyaletinde dinine aşırı düşkün bir çiftçi duyduğu ilahi seslerin etkisiyle karısını ve çocuklarını bir ayin yaparak katleder. Bu dayanılmaz ve korkunç olay Philadelphia’lı bir avukat olan Charles Brockden Brown’un ilgisini çeker. Brown bu kanlı cinayeti yazıya dökerek İngiliz Gotik edebiyatının özelliklerini Amerikan Edebiyatı hatlarına göre şekillendirip karakterize etmiştir.

Bu edebi gelişimin bir diğer yüzünden de bahsetmek mümkündür. Amerikan Rüyası.. Amerika’nın gelişim sürecinde en büyük propagandası olan bu terim, Amerika’nın ne kadar optimist ve pozitif olduğunu vurgular. Gotik edebiyatının gelmesiyle bu optimist düşünceler ve pozitiflik sorgulanmaya başlanmıştır. Bu ilham verici, özendirici pozitiflik yerini şüphe, korku ve gerilime bırakmıştır.

.

                                                      Edgar Allan Poe kimdir?

Yetim olup sorunlu bir çocukluk dönemi geçiren Edgar Allan Poe, ismini Amerika’nın en iyi yazarları arasına yazdırmayı başarmıştır. Modern dedektif hikayelerinin kurucusu sayılan Poe bilim kurgu ve korku

türlerinin de öğreticilerindendir. Poe aynı zamanda Amerika tarihinde uluslararası üne sahip olan ilk yazarlar arasındadır.

                                               

Poe’nun Yazdıkları Üzerine

Bir çok tür üzerinde etkisi bulunan Poe; şiir, roman, satir, masal gibi türler yazmasına rağmen, Gotik Edebiyatı etkisiyle yazdığı kısa hikayeleriyle ünlüdür. Bu eserlerinde en çok ölüm, çarpık düşünceler, saplantı ve yas temalarına rastlarız. Temalardan da gördüğümüz gibi Poe’nun eserleri Gotik Edebiyatı çerçevesi altına girer. Kullandığı ölüm teması üzerine çok tartışılan bir konu olmayı başarmıştır. Poe hemen hemen her hikayesinde ölüm temasını, ölümün ve cinayetin fiziksel izleriyle birleştirerek kullandığı figür ve yolları kendisine has bir sembolizm haline getirmiştir. Hikayelerinde ölen insanların gözlerinin çıkması ve kurbanların duvara gömülmesi en bariz Poe sembollerindendir. Aynı zamanda Gotik eserlerinde Romantizm akımını da bulunduran Poe, saplantılı aşk, güzellik anlayışı gibi konuları da

kurbanlarının çoğunun kadın olduğu eserlerinde vurgular.

                                                                Günümüz Poe ve Gotik etkileri

Günümüzde hala üzerine konuşulup tartışılan bir isim olması Poe ve onun eserlerinin ne kadar değerli ve önemli oluşunun en büyük kanıtıdır. Öncelikle korku ve gerilim tarzını sevenlere önerim şimdiye kadar okumadıysanız kesinlikle Poe tarzı korkuyu denemelisiniz.  Okuduğunuzda göreceksiniz ki kurduğu umutsuz, korkunç olay örgüleriyle Poe bu konuda bir usta. Onun hayal dünyası ve cinayet temaları sizi sizden alacak.

Bugüne kadar korkuya hiç ilgi duymamış arkadaşlara önerim ise; öncelikle bir önyargımız varsa bunu Poe’nun sadece bir korku yazarı değil diğer birçok türde de birçok farklı temalarla eserler verdiğini hatırlamalıyız. Hem kısa hikaye olması hem de korku temalı olması sizin için bir değişiklik olacaktır.

Üzülmeyin! Ben okumayı sevmem ama korkuyu severim diyenler içinde çözümüm var. Poe’nun bir çok eseri film haline uyarlanmıştır. Bu eserleri her türlü DVD ve CD dükkanlarında bulabileceğiniz gibi internet üzerinden de kolaylıkla erişe bilirsiniz. Ayrıca Masters of Horror isimli dizi serisinde de yer almıştır.  Poe’nun en sevilen (benimde favorilerimden olan) eseri ‘Black Cat’ serinin 2. sezon 11. bölümde konu alınıp mini bir film halinde gösterime sunulmuştur. Ayrıca Amerika’da bu yıl gösterime sunulan yeni bir dizi , The Following, konu olarak Poe’nun hikayelerini ele alıyor. Özet geçmek gerekirse bir polisiye dizisi olan The Following, dizi de yer alan seri katilin cinayetlerinde nasıl Poe’nun eserlerinden esinlendiğini ve onu durdurmaya çalışan FBI ajanlarının nefes kesici ve bir o kadar da sürükleyici hikayesini anlatıyor.

Gerilim severlerin gerçekten hoşuna gideceğine inandığım bir tarz olan Gotik edebiyatı umarım ilginizi çekmiştir. Gotik ve Amerika’daki gelişimi sonucu   ortaya çıkan düşünce akımlarının ve hayal ürünlerinin ustası olan Edgar Allan Poe’nun eserleri de okunulması gereken dönemin en çarpıcı eserlerinden.. Benden söylemesi içinizde uyanan merak duygusunu dindirmek yerine bir Poe eseri alıp okuyun, değişiklikler insanın vazgeçilmezidir ne de olsa.

İşte size ufak bir eser tablosu.

ESER	KONU
"Black Cat" / "Kara Kedi"	Alkolik bir adamın kedisini öldürmesiyle başlayan cinayet serüveni ve sonrasında başına gelenler..
"The Cask of Amontillado" / "Amontillado Fıçısı"	Montresor’un arkadaşı Fortunato’dan aldığı intikam
"The tell-tale Heart" / "Gammaz Yürek"	Canice işlenen bir cinayet ve ardından katilin hissettiği karmaşık duygular
"The Pit and the Pendulum" / "Kuy ve Sarkaç"	Saplantılı bir şekilde İspanyol Engizisyonu tarafından yapılan işkenceler
“Premature Burial” /  “Diri Diri Gömülme”	Ölmeden gömülme korkusunun, olayı yaşayan kurbanların örnekleriyle anlatılması
“The Gold Bug” / “Altın Böcek”	Altın rengi bir böcek tarafından ısırılan bir adam ve arkadaşlarının macerası